Selecione o seu idioma

NOTISIA

Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Partisipa Iha Simpozíu “Timor-Leste Oceanx Symposium : Science For A Blue Future Iha CCD

Dili, 28 Agostu 2026

 

Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defesa Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jenerál Falur Rate Laek, ohin partisipa iha simpozíu ho tema Siénsia bá Futuru Azúl, ne'ebé hala'o iha Sentru Konvensaun, Dili.

 

Simpozíu Siénsia bá Futuru Azúl ne’e hodi aprezenta rezultadu peskiza OceanX nian kona-bá ekosistema, biodiversidade tasi nian no seluk tan hodi apoiu bá implementasaun planu estratéjiku ekonomia azúl.

 

Governu Timor-Leste hatuur dezenvolvimentu sustentável iha área tasi no tasi-laran Timor-Leste nu’udar parte importante husi agenda dezenvolvimentu nasionál bá longu prazu.

 

Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011–2030 fornese kuadru jerál bá servisu ida-ne’e, inklui objetivu diversifikasaun ekonómika, dezenvolvimentu sustentável, no kriasaun empregu no oportunidade bá komunidade Timor-Leste. Bazeia bá kuadru ida-ne’e, Polítika no Planu Asaun Governu bá Promosaun Ekonomia Marítima ne’ebé Reziliente no Sustentável rekonhese importánsia tasi bá dezenvolvimentu ekonómiku Timor-Leste, seguransa ai-han, turizmu, moris no rendimentu komunidade kosteira, protesaun ambiente, no identidade nasionál.

 

Rekezitu importante atu implementa agenda ida-ne’e mak komprensaun ne’ebé forte liután kona-bá ambiente marítimu Timor-Leste no kapasidade atu transforma koñesimentu siéntífiku bá polítika no desizaun jestaun ne’ebé prátiku.

 

Asuntu ida-ne’e importante tebes, liuliu tanba Governu avansa hela prioridade nasionál sira ne’ebé iha ligasaun malu, inklui,

 

Proteje biodiversidade marítima Timor-Leste, inklui resife korál ne’ebé iha importánsia internasionál, liuhusi área protesaun marítima no harii no jere Parque Nasionál Ataúro.

 

Dezenvolve Sentru Edukasaun no Peskiza Marítima iha Ataúro atu apoia siénsia marítima, edukasaun, konservasaun no dezenvolvimentu kapasidade peskiza nasionál;

Haforsa planeamentu ordenamentu espasiál marítimu no jestaun área marítima sira ne’ebé importante.

 

Aumenta koñesimentu kona-bá baleia, tubaraun no animál tasi seluk, no identifika pergunta no área prioridade sira bá peskiza marítima iha futuru, no hadi’a jestaun peskas no komprende ekosistema marítimu ne’ebé suporta produtividade peskas no seguransa ai-han.

 

Husi loron 6 to’o 24 fulan-Novembru 2025, OceanX hala’o misaun siéntífika iha Timor-Leste, liuhusi parseria ho Governu Timor-Leste no kolaboradór siéntífiku nasionál no internasionál sira.

Misaun ne’e produz rezultadu siéntífiku inisiál oioin, inklui mapeamentu fundu tasi ho rezolusaun aas, observasaun kona-bá biodiversidade, imajen vizuál, rekolla espésime, materiál jenétiku no dadus marítimu sira seluk. Rezultadu hirak-ne’e fó oportunidade importante atu aprofunda liután komprensaun Timor-Leste kona-bá nia ambiente marítimu no konsidera oinsá koñesimentu foun ida-ne’e bele kontribui bá prioridade nasionál sira.

 

Governu Timor-Leste no OceanX organiza Simpóziu Timor-Leste OceanX: “Siénsia bá Futuru Azul”, nu’udar sesaun servisu prátiku ne’ebé halibur reprezentante Governu, siéntista, peskizadór no parseiru relevante sira.

 

Simpóziu ne’e la’ós de’it atu aprezenta deskoberta siéntífika. Objetivu mak atu konsidera oinsá rezultadu no dadus ne’ebé hetan husi misaun OceanX bele aplika iha prátika atu apoia agenda Ekonomia.

 

Simpóziu “Siénsia bá Futuru Azul”, ne’e abertura direta husi S.E. Primeiru Ministru Repúblika Demokratika Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão.

 

Media F-FDTL

Sargento Carceres

Related Articles

Kontaktu Ami

Ave. Nicolao Lobato, Fatuhada
Comoro, Dili, Timor-Leste

Tel: +670 78156312
Email: info@fdtl.mil.tl