Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Partisipa Reuniaun CEMGFA CPLP Bá Dala-27
Brazília, 28-29 abril 2026
Xefe Estadu-Maiór Jenerál F-FDTL Domingos Raúl "Falur Rate Laek" partisipa reuniaun Xefe Estadu Maior Forsa Armada País Lian Portugés nian ka sigla Portugês CEMGFA-CPLP ne'ebé hala’o iha sidade Brazília. Reuniaun refere hodi halibur líder militár sira husi Angola, Brazil, Kabu-Verde, Guiné Ekuatoriál, Mosambike, Portugál, São Tome e Prinsípe no Timor-Leste. Objetivu husi sorumutu ne'e hodi konsolida kooperasaun militár multilaterál no reafirma kompromisu sira ne'ebé partilladu iha asuntu seguransa no defeza nian.
Entertantu durante enkontru lidér militár sira análiza tema fundamentál sira husi polítika defeza no análiza polítika militár, ho énfaze partikulár ba dezafiu rejionál sira ne`ebé kada Estadu-membru ida-idak insere ba. Nu’udar membru plenu, Timor-Leste partisipa ativamente iha diskusaun estratéjiku no formulasaun pozisaun sira kona-bá ajenda seguransa internasionál, reflete ninia knaar iha organizasaun.
Timor-Leste nia partisipasaun no kontribuisaun destaka iha área asaun sira mak hanesan tuir mai:
1. Ajenda Feto, Paz no Seguransa (PAN 1325), Sélula Kooperasaun Sivil-Militár (CIMIC), no Fórum Saúde Militár.
2. Siklu Estudu Koléjiu Defeza, Kursu Defeza Avansadu no Ezersísiu Felinu.
3. Enkontru Diretór sira Servisu Intelijénsia nian, Inspetór Jerál sira Defeza Nasionál nian no Sentru Análize Estratéjiku (CAE), ho reprezentasaun diplomátika dezignada iha Maputu, Mosambike.
4. Konferénsia Hidrografia CPLP no operasaun Asisténsia ba Dezastre no Ajuda Umanitária (HADR).
Alende ne'e destake ida husi enkontru ne'e maka aprezentasaun kona-bá organizasaun Ezersísiu Felinu 2026, operasaun multilaterál bienál ida ne'ebé sei hala'o iha Foz do Iguaçu, Brazil. Timor-Leste partisipa ativamente iha faze planeamentu no siklu komandu no kontrolu, ezekuta operasaun sira iha terenu ne'ebé hatudu nia kapasidade operasionál iha koordenasaun ho parseiru sira CPLP nian.
Partisipante sira subliña importánsia estratéjiku atu hametin kooperasaun téknika, formasaun hamutuk, no fahe informasaun entre membru sira. Kalendáriu atividade ba bieniu 2026-2027 hetan konfirmasaun, hodi reafirma estratéjia seguransa koletiva organizasaun nian. Nu’udar uma-na’in ba atividade sira iha futuru no iha ámbitu Komponente Defeza nian, Timor-Leste sei sai uma-na’in ba Enkontru Diretór Defeza Nasionál no Enkontru Ministru Defeza nian iha tinan 2026, nune’e mós ba Konferénsia Mariña ba dala IX no Guarda Kosteira nian ne’ebé marka ona ba fulan Jullu. Ezersísiu Felinu sei hala’o iha tinan 2027, nune’e kompleta siklu atividade sira ne’ebé programa ona.
Enkontru ne’e kulmina mós ho deklarasaun konjunta ne’ebé reafirma prinsípiu fundamentál sira kooperasaun nian, respeitu ba soberania nasionál, no kontribuisaun ba pás no estabilidade iha rejiaun Atlántiku no Indo-Pasífiku, área sira influénsia husi Estadu-membru CPLP nian.
Média F-FDTL
