Lanud, Baucau, 09 Novembru 2026
Xefe Estadu-Maiór Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente-Jenerál Domingos Raúl “Falur Rate Laek”, ohin prezide serimónia abertura Ezersísiu Matebian 26-2, ne'ebé hala'o iha baze Komponente Terrestre, Lanud-Baucau.
Iha nia intervensaun, Xefe Estadu-Maiór Jenerál hato'o agradese ba Komandante Komponente Terrestre tanba konvite atu prezide serimónia abertura ne'e, no fó parabéns ba Estadu-Maiór tomak ba esforsu, rigor no preparasaun ne'ebé hala'o hodi realiza ezersísiu Matebian 26-2.
Nia esplika katak ezersísiu militár mak eskola ida ne'ebé transforma koñesimentu sai kompeténsia. Doutrina ne'ebé di'ak labele substitui esperiénsia iha terrenu, tanba iha ne'ebá mak koñesimentu hetan avaliasaun, abilidade foti desizaun iha situasaun presaun hetan teste, no militár sira aprende oinsá atu sobrevive ho rekursu ne'ebé disponivel.
Nia mós hato'o katak esperiénsia no reziliénsia ne'e hanesan valór ne'ebé halo guerrilleiru FALINTIL sira konsege reziste durante luta naruk no difisil, ho foho sai abrigu, ai-laran sai fonte sustentasaun no dixiplina sai sira-nia forsa. Nune'e, naran “Matebian” tenke kontinua fó hanoin ba jerasaun Foun sira, ohin loron kona-ba folin no sakrifísiu husi rezisténsia povu Timor-Leste nian.
Iha oportunidade ne'e, nia mós rekoñese esforsu Komandu Komponente Terrestre nian iha dezenvolvimentu kapasidade militár feto sira-nian, no atensaun ne'ebé fó ba inkluzaun no valorizasaun feto iha instituisaun F-FDTL. Nia afirma katak Forsa Armada ne'ebé valoriza talentu membru hotu sei hametin koezaun, kompeténsia no kontinuidade memória feto sira-nian ne'ebé iha tempu Rezisténsia kontribui nu'udar estafeta, enfermeira no kombatente.
Aleinde ne'e, Xefe Estadu-Maiór Jenerál hato'o rekomendasaun rua ba ezersísiu sira iha futuru. Primeiru, atu hala'o ezersísiu iha rejiaun remota sira iha territóriu, hodi hakbesik F-FDTL ba komunidade, rekupera memória moris kona-ba luta libertasaun nasionál no hametin ligasaun entre F-FDTL ho povu.
Segundu, atu senáriu ezersísiu sira iha futuru reflete dezafiu no risku reál ne'ebé nasaun hasoru, liuliu ameasa la konvensionál, ne'ebé ezije Forsa Armada atu hala'o mós misaun sekundária no komplementár, inklui Asisténsia Umanitária no Ajuda ba Dezastre (HADR), no Operasaun Apoiu ba Pás, ne'ebé tenke integra ho planeamentu militár ne'ebé konsistente.
Nia enfatiza katak knaar importante F-FDTL nian mak transmite doutrina rezisténsia no reziliénsia guerrilleiru FALINTIL nian ba jerasaun militar foun. Ida-ne'e la'ós atu hanoin de'it ba pasadu, maibé atu kontinua preserva métodu, karakter no valór sira ne'ebé sai fundasaun ba instituisaun militar ohin loron.
Iha nia mensajen ikus, Xefe Estadu-Maiór Jenerál husu ba partisipante hotu atu hatudu kompromisu, dixiplina no kamaradajen durante ezersísiu; ba komandante sira atu hatudu umildade no responsabilidade; no ba membru hotu atu tau matan ba seguransa no kuidadu an iha atividade hotu-hotu.
Iha parte seluk, Diretór Ezersísiu Matebian 26-2, Major Pinto João Afonso, iha nia intervensaun hateten katak Ezersísiu Matebian 26-2, inklui Semana Sobrevivénsia, sei hala'o durante semana rua, ho objetivu atu hasa'e kapasidade operasionál, prontidaun, dixiplina no espiritu kamaradajen iha nivel esquadra, seksaun, pelotão no kompanhia.
Nia esplika katak liuhusi ezersísiu no treinamentu, partisipante sira sei hetan oportunidade atu testa kapasidade morál, pasiénsia, espiritu sakrifísiu, tahan hamlaha, hamrook no kolezaun durante situasaun difisil.
Nia aumenta katak atividade ne'e mós sai oportunidade atu hakle'an no habelar koñesimentu kona-ba terrenu no natureza, no dezenvolve abilidade no kapasidade profisionál individuál no koletiva, liuliu tátika kombate individuál no téknika infantaria.
Molok taka nia intervensaun, Diretór Ezersísiu husu ba partisipante hotu atu fó vontade, kompromisu no energia tomak durante faze preparasaun to'o ezekusaun ezersísiu, no hato'o votos susesu ba partisipante hotu.
Serimónia abertura ne'e partisipa mós husi Komandante Komponente sira, Komandante Unidade sira, asesór internasionál, ofisiál superiór, kapitáun, ofisiál subalternu, sarjentu no prasa husi Komponente Terrestre.
Média F-FDTL
Alf. Gil / Cabo J' Silva
Ave. Nicolao Lobato, Fatuhada
Comoro, Dili, Timor-Leste
Tel: +670 78156312
Email: info@fdtl.mil.tl