NOTISIA

Xefe Estadu Maior Jenerál Selebra Aniversáriu Bá Dala-70 Ho Misa Agradesimento Iha Loihunu

Ossu, 09 Jullu 2025

Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jenerál Domingos Raúl ‘Falur Rate Laek’ Selebra loron moris nian bá dala-70 ho misa agradesimentu, ne’ebé prejide husi Pe. Kapelania F-FDTL Kapitaun Rui Filomeno de Jesus Gomes. SDB, iha Kapela Santa Maria Gorete Loi-Hunu Postu Administrativu Ossu Munisípiu Viqueque.

Serimónia misa agradesimentu ne’e partisipa husi Komandante Komponente Naval Comodoro Higino das Neves, Segundo Komandante Komponente Forsa Terestrre Tenente Koronel Arlindo da Silva, Komandante Komponente Aéreo Koronel Helder da Costa, Xefe Dirasaun Historia Militár Koronel ‘PUNU FANU’, Adjunto CEM Koronel Renilde Guterres Corte Real e Silva, Komandante Unidade FALINTIL Tenente Koronel Abel da Costa Xavier ‘Niky’, Komandante Unidade Polisia Militár Tenente Koronel (Grad) Mateus de Jesus, Komandante PNTL Viqueque, Amu Parokia Ossu, Autoridade Lokal, Família, inklui ofiisiais Superiores, Subalternus Sarjentus no Prasas F-FDTL.

 

Ekipa Média F-FDTL

1oSargento Garçia

Hilário Rompas Torezão

Izidor Lopes

Xefe Gabinete CEMGFA Halo Abertura Bá Kursu Formasaun Lideransa Iha EIROS Group

Dili, 16 Marsu 2026

 

Xefe Gabinete Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste Koronel Marcelino Ximenes "RIZAI" ohin halo abertura bá kursu Formasaun Lideransa iha Eiros Group.

 

Iha formasaun ne'e Partisipa husi Membru FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) nain rua nulu ne'ebé kompostu husi feto nain sanulu resin sia no Mane nain ida, mai husi Komponente Terrestre, Komponente Naval, Komponente Aéreo nomós Forsa Apoiu Jerál Metinaro.

 

Iha diskursu Xefe Gabinete Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Koronel Marcelino Ximenes "RIZAI" husu bá Formandos sira atu aproveita ho diak matéria ne'ebé mak fó husi formadores sira.

" Husu bá Itá bo'ot sira atu aprende didiak kona-bá lideransa nian, atu nune'e fila bá bele aplika iha imi idak idak nia Komponente no Unidade, tamba koalia kona-bá Lideransa La'os buat Foun bá imi maibé iha nanis ona bainhira Itá bo'ot sira tama iha vida Militár "

Nia hatutan tan Postu ne'ebé komandu tula bá imi nia kabas ne'e imi aprende nanis ona kona-bá lideransa ohin Itá bo'ot sira mai halo kompleta tan deit, ne'e duni husu atu aproveita oportunidade ne'e ho diak.

 

Formasaun ne'e hala'o durante semana ida hahu husi 16 Marsu no remata iha 23 Marsu tinan 2026.

Programa ne'e lao ho diak tamba iha Kooperasaun entre Eiros Group ho Komandu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Liu husi Seksaun Jéneru F-FDTL ne'ebé lidera husi Kapitaun Marquita da Cunha.

 

Media F-FDTL

Izidor Lopes

Xefe Gabinete CEMGFA Halo Abertura Ba Sensibilizasaun Teste Kankru Servikal No Mamae

Kuartel Jenerál, 23 Marsu 2026

 

Komandu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) liu husi Xefe Gabinete Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Koronel Marcelino Ximenes "RIZAI" halo abertura bá sensibilazasaun no teste kankru servikal no Mamae bá Femenina militares no mós espoza Militár sira iha Salaun Auditóriu, Kuartel Jenerál F-FDTL Fatuhada Dili.

 

Iha intervensaun Xefe Gabinete CEMGFA Koronel Marcelino Ximenes RIZAI hateten, sensibilizasaun ne'e importante tebes bá feminina militár no espoza militár sira kona-bá saúde feto nian, kankru servikal no kankru mamae mak moras bo'ot rua ne’ebé afeta barak liu ba feto sira iha mundu tomak, inklui iha Timor-Leste.

 

"Ba feminina militár no espoza sira, ita iha papel importante iha família no sosiedade. Karik ita di’ak no saudavel, ita bele kontinua fó kontribuisaun ba Nasaun no família ho di’ak liu ita prevene mak diak duke ita kura tamba ita saúdavel ita familia mós saudavel" hateten Koronel Rizai.

 

Atividade ida ne’e hala'o kada tinan ho nune'e Instituizaun FALINTIL-FDTL servisu hamutuk ho Ministério Saúde hetan apoiu husi Fundasaun ALOLA, EPICC, UNFPA hodi kombate moras kankru servikal no kankru mamae iha Instituisaun FALINTIL-FDTL tamba moras refere kuandu la halo prevensaun mak bele mosu infeksaun nune'e bele ameasa mós ba ema nia vida.

 

Hafoin halo sosializasaun ba Militár sira médiku espesialista sira mós halo teste ba kankru servikal no kankru mamae ba feto sira nune'e hodi hatene kondisaun militár sira nian kona

-bá kankru refere.

 

Partisipa iha aktividade ne'e Xefe Gabinete CEMGFA Koronel Marcelino Ximenes RIZAI, Xefe Gabinete Vice-CEMGFA Koronel Guido de Oliveira "Cuitado", Vice Ministru Fortalesimento Instituisional Saúde Reprezenta husi Diretora jerál de Cuidados de Saúde Primarios Dra. Elisabeth Leto Mau, Fundasaun ALOLA, EPICC, UNFPA, partisipante sira husi Femenina F-FDTL husi Ofisial to'o Prasas inklui Espoza Militár.

 

Média F-FDTL

Boni mendonça

Xefe Gabinete CEMGFA Ho PAM Manatuto Halo Abertura Expo Hodi Selebra Loron Aniversáriu FALINTIL Bá Dala 50 Iha Munisípiu Manatuto

Reprejentante Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jenerál Falur Rate Laek ne'ebé reprejenta husi Xefe Gabinete Koronel Marcelino Ximenes"Rizai" hamutuk ho PAM Manatuto Sr.Luis Inacio Henrique Fernandes nomós komandante PNTL Manatuto Umbelina Dos Santos Soares, Prezidente CCLN Manatuto Boaventura Soares hamutuk ho povu Manatuto abertura expozisaun hodi selebrasaun 20 de Agostu bá Dala-50 iha Munisípiu Manatuto.

"Ohin ita Halibur hodi Reflete periodu Fundamental Ida iha ita Nia istória tempu Luta resistência no Sakrifisiu ne'ebé forma Indentidade Timor-Leste nian ita selebra Loron FALINTIL 20 de Agusto data ne'ebé Simboliza koragem no determinasaun ita Nia heroi sira nian ne'ebé luta la kolen bá libertasaun ita Nia Nasaun"

"Fulan Ida ne’e ita mós komemora konsulta popular Loron 30 Agostu ho rezultadu referendu Loron 4 fulan Setembro iha tinan 1999 momentu históriku sira ne’e Lori ita atu Alkansa ita Nia mehi bá liberdade komemorasaun Loron FALINTIL"

"FALINTIL nu’udar Forsas Armadas bá Libertasaun Nasionál La'os De'it nu’udar istrumentu luta nian, maibé Sai hanesan Simbolu esperansa no unidade bá Timor oan Tomak Liu husi Sira Nia hahalok Sira hatudu luta bá liberdade nu’udar misaun Ida ne'ebé presiza La'os De'it koragem maibé mós sakrifisiu no domin bá patria"

"ita selebra Loron Ida ne’e ita tenke ho onra bá herois sira ne'ebé fó sira Nia Vida Sira Nia mehi no Sira Nia família bá Timor-leste ida ne'ebé livre no soberania"

"konsulta popular 30 Agostu 1999 nu’udar mós aktu Afirmasaun vontade povu Timor oan nian Ida ne’e maka momentu desisivu Ida ne'ebé permite sidadaun Ida- idak atu expresa Sira nia hakarak bá Autodeterminasaun konsultasaun ne'e, La'os referindu de'it Ida ne'e maka kombinasaun husi terus barak rezilensia no luta hasoru operasaun"

"ita tenke kontinua selebra no prezerva memória tamba Ida ne'e fó hanoin mai ita katak liberdade maka direitu Ida ne'ebé ita hetan maibé ita Nia dever tenke defende nafatin prezerva memória fó ondra bá memória luta ba libertasaun nasional ne'ebé responsabilidade ema hotu nian, ita tenke asegura katak jerasaun sira iha futuru hatene ita Nia istória luta no sakrifisiu sira ne'ebé halo atu nune'e ita bele Goza ita Nia liberdade"

"Ha'u propoin atu ita implementa inisiativa Sira iha eskola iha komunidade ho instituisaun Kultura sira ne'ebé promove hanorin ita Nia istória no selebra heroi Nasionál sira nia hahalok hodi garantia katak istoria labele lakon"

"iha loron Ida ne'e ha'u konvida ita hotu atu reflete Kona-bá sentidu liberdade no ita Nia responsabilidade atu protege FALINTIL Nia memória akotesimentu história 30 de agostu, 4 setembro 1999 fó ispirasaun bá ita atu hari'i Timor-leste Ida ne'ebé forte Liu unidu Liu no justu bá ema hotu mai ita hamutuk kontinua fó onra bá sakrifisiu sira bá passado nian hodi hari'i futuru Ida ne'ebé fó onra bá sira ne'ebé luta ba ita Nia liberdade"Remata.

Média F-FDTL

Baquita

Xefe Gabinete CEMGFA Partsipa Inagurasaun Estatua Saudozu "SOFRE" Iha Alas Manufahi

Manufahi Alas,11 Setembru 2025

Xefe Estadu Maior Jenerál Forsa Armada Tenente Jenerál Domingos Raùl "Faur Rate Laek" Reprejenta husi Xefe Gabinete Xefe Estadu Maior Jenerál Koronel Marcelino Ximenes "Rizai" partisipa iha Serimónia Inagurasaun Estatua Saudozu Veteranu Augosto Fernandes"Sofre" iha Postu Admiminstrativu Alas, Munisípiu Manufahi.

iha Intervensaun Xefe Estadu Maior Jenerál Liu husi Xefe Gabinete hatete, momentu ohin la'os deit serimónia bá inagura estatua maibé atu halo mós rekonesimentu públiku bá moris ne'ebé dedika liberdade, dignidade no integridade Nasaun nian.

"Ho respeitu no gratidaun ne’ebé kle’an, ita halibur ohin bá inagurasaun Estatua Veteranu Augusto Fernandes, ne’ebé koñesidu ho naran “Sofre”. Okaziaun ohin nian la’ós de’it serimónia atu harii estátua iha fatin públiku, ida-ne'e atu komemora rekoñesimentu públiku bá moris ida ne'ebé dedika bá liberdade, dignidade, no integridade ita-nia nasaun nian".

"Ha’u-nia kompatriota Augusto Fernandes moris iha jerasaun ida ne’ebé kompriende katak liberdade la’ós hetan eransa, maibé hetan liu-husi sakrifísiu, korajen, no kompromisu koletivu, Iha nia moris tomak, nia hatudu ho ezemplu katak atu defende rai-doben la'ós de'it presiza aten-barani iha kampu funu nian, maibé mós reziliénsia, dixiplina, no lealdade ba valór sira ne'ebé maka subjasente ba ita-nia identidade nasionál".

"Ohin, ita hanoin nia kontribuisaun ba libertasaun nasionál,Nia la'o hamutuk ho ema barak ne'ebé, liuhosi sakrifísiu, hetan direitu ba autodeterminasaun,sai posivel ba ita-nia povu, hasoru perigu oin-oin, no mantein esperansa maski iha momentu nakukun laran,Ninia servisu, tantu liu husi organizasaun, mobilizasaun sívika, apoiu komunidade, ka kooperasaun entre forsa populár sira kontribui ba ita-nia liberdade".

"Fatin ida-ne'e mós nu'udar espresaun ida bá ita hotu-nia agradesimentu bá família sira ne'ebé apoia, ho pasiénsia no sakrifisiu, luta bá liberdade,Ita hotu hein katak espasu ida-ne'e sai pontu enkontru entre pasadu no futuru, fatin ne'ebé foin-sa'e sira bele rona istória rezisténsia nian, komprende liberdade nia folin, no realiza katak dame mak rezultadu husi opsaun sira ne'ebé ita hili ho responsavel, kooperasaun entre instituisaun sira, no firmeza husi valór sira ne'ebé halibur ita nu'udar povu".

"Ikus liu Obrigadu bá inisiativa husi família. Hau rekomenda atu autoridade Munisípiu no postu administrativu tau matan no dignifika fatin ida ne'e hanesan património Postu Administrativu Alas nian"Remata.

Partisipa iha Serimónia ne'e Xefe Gabinete CEMGFA, Autoridade Munisípiu Manufahi, PNTL Manufahi, APA Alas, Entidades husi Munisípiu Manufahi, Komunidades Alas, xefe suku sira inklui ho Família Saudozu Refere.

Media F-FDTL

Bonifácio Mendonça

Kontaktu Ami

Ave. Nicolao Lobato, Fatuhada
Comoro, Dili, Timor-Leste

Tel: +670 78156312
Email: info@fdtl.mil.tl