NOTISIA

Xefe Estadu Maior FALINTIL-FDTL halo abertura ba kursu formasaun báziku Kona-ba Ofisiais Justisa

Kuartel Jenerál-Fatuhada 20 Outubru 2025

 

Xefe Estadu Maior FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Brigadeiru Jenerál José da Costa Soares “TRIX” halo abertura ba kursu formasaun báziku ba Ofisiais Justisa F-FDTL ba 2025 iha sala Auditóriu Kuartel Jenerál F-FDTL Fatuhada Dili.

 

Iha intervensaun Xefe Estadu Maior F-FDTL hateten iha formasaun nia laran ne’e buka posibilidade oinsa bele halo komunikasaun entermus li-liu servisu investigasaun nian ne’ebé maka importante hanesan kazu konkretu ne’ebé prosesu investigasaun ne’ebé komplikadu.

 

"tuir esperénsia ami uluk iha ai-laran nian dezde ami nia servisu balun problema ou naksalak to’o agora ami seidauk tuir investigasaun ou seidauk rezolve ami nia problema, ne’e kestaun ami vetenanus nian, dala ruma prosesu sira ne’e lori tinan naruk ita la resolve entaun buat hotu akumula sai tia problema bo’ot ida, kuandu la resolve lalais ne’e prosesu kestaun estadu ninian, maibé kazu konkretu ba ita agora liu-liu ba kestaun justisa ninian iha área investigasaun ninian ne’e hau hakarak foka liu ba realidade konkreta dalaruma polísia ga forsa sira ba investiga tenki hasae ou hatutan ne’e tamba tuir prosedimentu estadu ninian maka lao hanesan ne’e, maibé ninia prosedimentu to'o iha ne’eba ne’e dala ruma ema balun dehan hau la fiur liu tamba prosesu ne’e mate deit iha klaran lori tempu naruk maka foin investiga" Hateten Eis Funu Nain Brigadeiro Jenerál Trix.

 

Xefe Estadu Maior mós enkoraza militár hirak ne’ebé tuir formasaun refere atu aproveita tempu ho koñesementu realidade prátika difikuldade saida deit maka agora instituisaun infrenta ne’e intermos investigasaun hodi halao justisa.

 

"Hau enkoraza tan ba imi liu-liu kona-bá prosedimentu oinsá maka investiga nian ne’e mak importante, intermos leten no intermos operasionais, tamba dala ruma ita ba investiga hau fulano B, hau musila fulano C." nia haktuir.

 

Iha fatin hanesan Diretúr Nasionál Polísia Cientifika Investigasaun Criminal (PCIC) Sr. Vicente Fernandes e Brito hanesan mós Formadór ba kursu formasaun báziku Ofisiais Justisa hateten primeira hau hamtiik iha ne'e hodi fahe informasaun kona ba justisa nian ba militar sira, kona- ba oinsa prosedimentu ba investigasaun nian.

 

"formasaun báziku signifika inísiu, ne’e kiik oan ida ba ita nia polísia militár, ofisial justisa polísia militár portantu kuandu hau hare estatutu polísia militár hau bele konklui katak buat ruma normas iha estatutu militár i realidade, ne’e presija diskusaun kamada justisa diretór PCIC hanesan prokutadór Jerál Repúblika tribunal oinsá maka ba futuru ne’e ita bele hare kria kondisaun ida para polísia militár bele mós investiga kazu foru kompeténsia polísia militár Tamba ne’e Ita nia Xefe Estadu Maior F-FDTL eskolla PCIC atu bele fahe netik esperénsia ou iha netik koñesementu kona-bá Legal ne’e hanesan prokuradór fahe informasaun durante semana ida i hau prontu sai rezerva tamba F-FDTL mesak no PNTL mesak labele halo buat ida, aplikasaun lei ne’e tenki koletivu, kuantu mais ita tama iha ASEAN halo konkei krime ne’e mai ita lahatene no sai mós ita lahtene mais kuandu F-FDTL iha nia poder, Forsa Polísia iha poder, poder ne’e mai husi Provinente da Lei tamba poder laiha labele halo buat ida" hateten Diretur PCIC.

 

Formasaun ida ne’e militár hamutuk nain rua nulu resi lima (25) feto nain rua (2) no mane nain rua nulu resin tolu (23), militár hirak ne'e kompostu husi komponente no Unidade sira hotu.

Ekipa Média F-FDTL

J’ Silva

Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Akompana Husi Embaixadora TL Iha Brazil Vizita DCP, CP.

Brazil, 03 Abril 2025.

‎Xefe Estadu Maiór Jenerál F-FDTL, Tenente Jenerál Falur Rate Laek, hanesan mós Autoridade Marítima Nasionál (AMN), akompaña husi Embaixadora Extraordinária no Plenipotensiária Timor-Leste nian akreditada iha Repúblika Federativa Brazil, Dra. Maria Ângela Guterres Viegas Carrascalão, vizita Diretoria de Portos e Costas (DPC), nune`e mos Capitania dos Portos (CP) iha baze Mariña Rio de Janeiro Brazil.

‎Objetivu husi vizita ne’e atu koñese estrutura DPC nu’udar Organizasaun Militár husi Mariña Brazil nian ne’ebé subordinadu ba Diresaun Jerál Navegasaun.

‎Diresaun ida-ne'ebé responsável bá elaborasaun padraun sira iha âmbitu atribuisaun sira reprezentante Autoridade Marítima Brazileira, ne'ebé atua iha área Seguransa Tráfiku iha Via Bee.

‎Aleinde ida ne'e, iha mós Sistema Edukasaun Profisionál Marítima, padroniza no superviziona jestaun ambientál, monitoriza polítika no rezolusaun marítima sira ne'ebé fó sai husi Organizasaun Marítima Internasionál (IMO), no mós jere prosesu sira Ajénsia sira ne'ebé namkari iha teritóriu nasionál tomak.

‎Durante vizita iha fatin rua ne`e, iha nia intervensaun CEMGFA Tenente Jenerál nu’udar AMN fahe mós dispozisaun legál sira ne’ebé hatuur iha Dekretu-Lei Nú. 39/2020, loron 23 fulan-setembru, ne’ebé kria Sistema Autoridade Marítima Timor-Leste (SAM), no Estrutura Orgánika Autoridade Marítima Nasionál, liu husi Dekretu-Lei Nú. 31 Maiu, afirma katak nia prioridade atu tau servisu deskonsentradu sira iha funsionamentu.

‎Subliña tán katak ho funsionamentu Kapitania Portu iha tempu badak sei sai marku inisiál no faze insipiente hodi garante ezersísiu podér públiku iha espasu marítimu sira iha soberania no jurisdisaun nasionál no funsionamentu ba administrasaun no koordenasaun ba órgaun no servisu sira ne’ebé funsiona iha âmbitu SAM nian, haktuir ba prinsípiu subsidiaridade, komplementaridade, proporsionalidade no uzu rasionál ba rekursu Estadu nian.

Média F-FDTL

Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Apoiu Ai-Han Bázika Bá Ema Vuneravel Sira Iha Suku Maununo

Maununo,15 Outubru 2025

 

Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jenerál Domingos Raúl "Falur Rate Laek" apoiu ai-han bázika bá ema funeravel sira iha suku Maununo, Postu Administrativu Ainaro Vila, Munisípiu Ainaro.

 

Apoiu Nesesidade básika ne'e Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL entrega direta bá Prezidente Autoridade Munisípiu Ainaro Sra. Manuela Georgina Bucar Corte-Real no PAM Ainaro entrega bá Xefe Suku Maununo Valente Ramos Bianco hafoin distribui bá família vuneravel sira.

 

iha apoiu ai- han bázika ne'e hanesan Fos, Mina, Masin, Masin midar no seluk tan hanesan gestu domin ida husi F-FDTL bá nia povu sira ho tema ida katak "Povu mak Be'e FALINTIL mak ikan".

 

Média F-FDTL

Bonifácio Mendonça

Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Apoiu Nesesidade Didátiku Bá Eskola EBF Bitila

Raeoa, 27 Setembru 2025

 

Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jenerál Falur Rate Laek akompanha husi Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espsiál Oekusse Ambeno (RAEOA) Régio Servantes Romeia da Crus Salu, apoiu ekipamentus didátiku bá Eskola Bazika Filial Bitila, Bairu Bitila, Aldeia Manán, Suku Bene Ufe, Sub Rejiaun Nitibe, RAEOA.

 

Iha intervista Xefe Estadu Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jenerál Falur Rate Laek hateten, ne’e hola parte iha apoiu kooperasaun Sivil Militár nian, ne’e mak hanesan ohin ita fahe sasan sira ne’e bá estudante sira tamba sira maka futuru bá rai no Nasaun ida ne’e nian.

 

Sasan ne’ebé mak apoiu bá estudante sira kompostu husi, pasta, lapijeira, apagador, kadernu, farda desporto, bola nomós livru istória ninian ho titulu “Falur nia Semo no livru Istória Timor-Leste nian” Iha atividade ne'e partisipa husi Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Tenente Jenerál Falur Rate Laek, PA RAEOA Sr. Régio Servantes Romeia da Cruz Salu, Komandante PNTL RAEOA, Segundo Komandante Komponente Naval Kapitaun Fragata Guido Guterres, Adjunto Divijaun Lojistika Major Infantaria Grigório Soares, Autoridade Lokal, oan estudantes sira inklui mós Inan aman sira iha área refere.

 

Media F-FDTL

Carceres

Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Asiste Direta Jogu Amizade Entre F-FDTL Ho Forsas Armadas Austrália

Brisbane, 18 Outubru 2025

 

Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jenerál Falur Rate Laek asiste direta Jogu amizade entre F-FDTL ho Forsas Armadas Austrália nian iha kampo Baze Militár Forsas Armadas Austrália iha Brisbane.

 

Iha inisiu jogu arbitru fó sinál, ekipa rua lansa kedas kontra atake bá malu tu’ir tatika no estratejia treinador orienta nia jogador sira atu hetan rezultadu maximu.

 

Ekipa rua hala’o jogu ho ritmu ne’ebé as, maibé ekipa F-FDTL ne’ebé hala’o jogu agresivu, ho bola ne’ebé husi ain bá ain, ho ambisaun hodi bele produz golu, maibé liña defeza Austrália ne’ebé solidu no la fó opurtunidade bá nia adversariu atu realiza golu iha estadiu Brisbane Austrália.

 

Ekipa F-FDTL Timor-Leste ne’ebé lansa kontra atake ne’ebé lais, halo liña defensivu selesão Forsa Austrália tenke gasta enerjia hodi bele hamate liña avansadu F-FDTL Timor-Leste nian.

 

Iha minutu 23 Ekipa husi F-FDTL hetan opurtunidade atu marka golu aproveita fallansu jogador defeza adversáriu, maibé la konsege, ho opurtunidade ne’ebé F-FDTL hetan liuhusi lansa bola kantu, jogadór Kevin Fernandes ho numeru kamizola 7 konsege fura guarda rede Forsa Austrália nian hodi lidera jogu no iha minutu 33 Aumenta golu husi jogadór Kevin Fernandes ho numeru kamizola 7 iha primeira parte ho rezultadu 2-0 to’o primeira parte termina.

 

Hakur bá segunda parte ekipa F-FDTL Timor-Leste lansa atake ne’ebé agresivu, nune’e halo presaun bá ekipa seleção Forsa Austrália liuhusi liña mediu parte los, hodi lansa suta maibé seidauk kona alvu tanba defeza F-FDTL antisipa bola ho diak.

 

Ekipa rua halo kontra atake bá malu hodi hadau malu opurtunidade atu aumenta golu no responde golu, maibé la konsege, tanba esforsu hirak ne’e seidauk kona nia alvu.

 

Iha minutu 87 jogador husi ekipa F-FDTL konsege aumenta tan golu bá 3-0 liuhusi jogadór numeru kamizola 77. Golu refere mantein to’o jogu termina.

 

Maske sofre golu 3 ekipa Segundu Divizaun Forsa Austrália kontinua halo kontra atake hodi bele responde golu ruma, maibé liña defeza F-FDTL Timor-Leste mantein solidu to jogu segunda parte termin ho Skor 3-0 no Ekipa F-FDTL hetan 3 lugar.

 

Entretantu iha Jogu amizade refere Ekipa Femenina no Mane F-FDTL okupa Hotu iha 3 lugar, tuir orariu Ekipa sei fila hikas mai Timor-Leste iha Aban.

 

Iha jogu Amizade entre F-FDTL ho Forsa Austrália ne'e hetan Partisipasaun husi Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raul "Falur Rate Laek" inklui Ofisias husi F-FDTL.

 

Media F-FDTL

Izidor Lopes

Kontaktu Ami

Ave. Nicolao Lobato, Fatuhada
Comoro, Dili, Timor-Leste

Tel: +670 78156312
Email: info@fdtl.mil.tl