NOTISIA

F-FDTL Realija Retiru Jerasionál Prepara Lider Bá Futuru Iha Komponente Terrestre Baucau

Baucau, 15 Abril 2025

FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) realija retiru jerasionál ho objetivu atu prepara líder jerasaun foun bá futuru, atividade retiru ne’e realija iha Komponente Forsa Terestrre, Baucau.

Iha intervista Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jenerál Falur Rate Laek hateten, istórikamente instituisaun F-FDTL hambrik iha ukun aan ne’e maioria iha lider ne’ebé ho esperiensia luta iha ailaran, nune'e futuru persija líder ne’ebé iha nasionalismo atu bele konsolida inklui tenke líder ida forte no demokrátiku.

Tenente Jenerál mós esplika liutan katak, hau esperansa no hau komfia sira, tamba sira hetan ona formasuaun akadémiku iha rai laran no rai liur, inklui mós iha Institutu Defeza Nasionál (IDN) ne’e persija aktualija no konsolida jerasaun foun, hafoun hametin sira nia kultura edukasaun, kultura formasaun ne’ebé iha no konsiénsia nu’udar Timor oan, ne’ebé konsolida sira atu sai lideransa ne'ebé diak, lideransa ne’ebé forte, no lideransa ne’ebé vijidu demokrátiku, vijidu bá futuru hodi komanda, hanesan ohin ita nia oradór sira koalia valor no prisinpiu lubuk ida mak ohin koalia tiha ona, ida ne’e sai hanesan sikuensia bá komandu, iha instituisaun FALINTIL-FDTL ne’e nia karakter lideransa ne’e antes indenpendénsia, lideransa mai ona husi ailaran, maibé depois indenpendénsia mai oin ne’e, lideransa agora bá oin ne’e atu halo transformasaun preparasaun bá jerasionál iha futuru.

Partisipa iha atividade referida jerasionál ne’e mak hanesan Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Tenente Jenerál Falur Rate Laek, Xefe Estadu Maior F-FDTL Brigadeiru Jenerál José da Costa Soares ‘TRIX’ Komodoro Higino das Neves, Komandante Komponente no Unidade inklui Ofisiais Superior sira.

Entretantu oradór bá atividade referida jerasionál ne’e, mai husi Ministro Defeza Contra Almirante Donaciano Costa Gomes, Ph.D, Tenente Jenerál (Ref) Lere Anan Timur, Jurista Avelino Coelho, Eis Ministru Defeza José Agostinho Siqueira ‘SOMOXO’ no Major Jenerál João Miranda ‘Aluc Descartes’ no partisipa husi membru FALINTIL-FDTL husi ofisiais Superior sira.

 

Ekipa Media F-FDTL

 

F-FDTL Sai Uma Nain Enkontru Programa INAMOR Bá Dala-10 Ho Delegasaun TNI-AD

JL Word Metiaut, 23 Fevereiru 2026

 

Komandu FALINTIL-Forsa Defesa Timor-Leste(F-FDTL) sai uma nain bá enkontru AWG INAMOR bá dala-10 ho delegasaun Tentara Nasionál Indonésia Angkatan Darat (TNI-AD) iha hotel JL Word Metiaut Dil.

 

Iha enkontru ne'e abertura husi Komandante Komponente Terrestre Koronel Domingos da Costa Soares "Dobu" nomós Adjuntu Asistente Asunto Intelejénsia Xefe Estadu Maiór TNI-AD Brigadeiru Jenerál Valian Wicaksono.

 

Objetivu husi enkontru ho Tentara Nasionál Indonésia Angkatan Darat (TNI-AD) ho Forsa Defesa de Timor-Leste (F-FDTL) hanesan kada tinan ida dala ida husi programa INAMOR ne'e atu Hametin konfiansá entre FALINTIL-FDTL no TNI AD, mantein estabilidade no seguransa iha fronteira, treinamentu konjuntu, kapasitasaun no troka informasaun, prevene konflitu, no promove paz entre pais rua.

 

"Envolvimentu ohin nian subliña ita-nia kompromisu hamutuk atu hametin ita-nia amizade no avansa kooperasaun defeza bilaterál ne'ebé signifikativu,F-FDTL apresia tebes bá apoiu dedikasaun ne’ebé kontinua husi TNI-AD hodi fornese oportunidade formasaun oin-oin bá membru F-FDTL sira partikularmente, membru Komponente Terrestre, Inisiativa sira-ne'e hatudu ona ami nia determinasaun fahe atu hametin relasaun bilaterál sira, hasa'e interoperabilidade, no promove komprensaun mútua entre ami nia membru militár sira"hateten Komandante Komponente Terrestre Koronel Dobu.

 

Iha Sorin seluk Adjuntu Asistente Intelejensia Xefe Estadu Maiór TNI-AD Brigadeiru Jenerál Valian Wicaksono, hateten forsa ezersitu rua ne'e hatudu bebeik konfiansá, respeitu no kompromisu hodi hari'i parseiru no solidariedade metin liu tán entre TNI-AD no FALINTIL-FDTL iha aktividade oin-oin inklui mós formasaun konjunta koperasaun, edukasional no seluk tan.

 

"Liu husi fórum ida-ne'e, ezérsitu rua ne'e hatudu beibeik konfiansá, respeitu no kompromisu bá malu hodi hari'i parseria no solidariedade ne'ebé metin liután, Amizade kleur entre Tentara Indonézia ho FALINTIL-FDTL reflete Iha atividade oin-oin, inklui interkámbiu profisionál sira, formasaun konjunta, kooperasaun edukasionál no formasaun nian, koordenasaun intelijénsia nian, no konversa sira ho funsionáriu sira, ne'ebé hotu-hotu kontribui ona ho konsistente bá hasa'e preparasaun no estabilidade rejionál" hateten Adjuntu Asistente Intelejénsia Xefe Estadu Maiór TNI Brigadeiru Jenéral Valian Wicaksono,iha JL Word Metiaut Dili.

 

Brigadeiru Jenerál ne'e reafirma tan katak programa AWR INAMOR bá dala-10 kontinua sai hanesan marka signifikativu ida no hametin koordenasaun no mos dezenvolve inisiativa foun kooperasaun iha futuru komprimisu ba paz estabilidade no seguransa rejional.

 

"Ha'u fiar katak AWG INAMOR bá dala-10 ida-ne'e sei sai hanesan marku signifikativu ida iha ami nia esforsu sira atu hametin koordenasaun, dezenvolve inisiativa foun sira bá kooperasaun iha futuru, no kontinua ami nia kompromisu fahe ba pás, estabilidade no seguransa rejionál Ha’u fiar katak liu husi enkontru ne’e, ita sei bele halo revizaun ba ita-nia realizasaun sira, troka hanoin, no dezenvolve programa foun ne’ebé sei lori benefísiu ba malu ba forsa Exercito rua ne'e iha Futuru".haktuir Delegasaun TNI-AD ne'e.

 

Partisipa iha Enkontru bá programa INAMOR bá dala-10 ne'e hanesan Komandante Komponente Terrestre Koronel Dobu, akompaña husi Adidu defeza TL bá Indonésia Koronel Renilde Guterres Cortereal Silva no Ofisiais Superiores F-FDTL no mós Delgasaun husi TNI-AD ne'ebé lidera husi Brigadeiru Jenéral Valian Wicaksono ho ekipa hetan mós akompaña husi Adidu Defeza Indonesia iha Timor-Leste Koronel Hengky Sweeto Parsaoran.

 

Ekipa Média F-FDTL

Bonifaçio Mendonça

F-FDTL Simu Apoiu Botas Rihun Ida Husi Forsa Armada Austrália

Dili Metinaro, 23 Janeiru 2025.

FALINTIL-Forsa defeza Timor-Leste, liu husi Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL, Tenente Jenerál Domingos Raúl "FALUR RATE LAEK" ho estrutura simu botas rihun ida husi Forsa Austrália.

"Ohin ita mai iha ne’e, asiste momentu istóriku dala ida tan hodi apoiu ne’ebé forsa Austrália entrega mai ita, botas sira ne’e serve duni ba membru F-FDTL atu uza no apoiu ida ne’e iha signifikadu boot entre Forsa Timor-Leste ho Forsa Australia hodi hametin liután relasaun entre nasaun rua".

Durante dezemvolvimentu Forsa Defeza hahú husi Aileu mai Metinaro to’o ohin loron sira sempre akompaña ita-nia dezenvolvimentu Forsa nian Austrália nu’udar parseiru estratéjiku ida ba Timor-Leste tán ne’e husu Austrália kontinua apoiu F-FDTL nune’e ita mós la haluha ba governu Austrália nia apoiu sira, Alienede ne’e ita mós la haluha nasaun parseiru sira seluk hanesan Japaun, Portugal no Korea ne’ebé mak durante apoiu makas F-FDTL iha treinamentu hodi dezenvolve F-FDTL sai Forsa ne’ebé profisionál, hakotu CEMGFA.

Iha sikun seluk, Adidu Defeza Austrália Kapitaun Mar e Gerra Matthew Richardson, hateten, ondra boot ba nia reprezenta Governu Austrália hodi entrega Botas ba Forsa Armada Timor-Leste.

"Ohin ita mai iha Sentru Instrusaun Metinaro hodi entrega apoia ne’ebé Forsa Armada Austrália fó ba FFDTL, botas ne’ebé apoiu ne’e ho kualidade di’ak tebes ne’ebé Forsa Austrália mane no feto uza ba servisu no ezersiaiu”.

Australia kompromete sei apoia nafatin Timor-Leste iha kualker setór liuliu ba Forsa Armada Timor-Leste nian atu bele dezenvolve di’ak liu tán, hatoku nia.

Média F-FDTL

FALINTIL- FDTL Halo Parada Militár Hodi Simu Embaixadór Foun Alemaña Iha Palasiu PR

Aitarak laran, 30/01/2026

 

Sexta-Feira, 30 Janeiru ne'e FALINTIL-Forsa Defesa Timor-Leste (F-FDTL) Menus Kompaña ida husi Komponente Naval no mós husi Forsa Apoiu Geràl (FAG) hala'o parada militár iha Palasiu Prezidente Aitarak Laran Dili hodi simu Sua Exelénsia Sr. Ralf Beste, hanesan Embaixadór Estraordináriu no Plenipotensiáriu foun Repúblika Federál Alemaña nian hanesan Embaixadór foun ba Repúblika Demokrátika Timor-Leste (RDTL) nian.

 

Tuir informasaun ne'ebé Média Relação Informação Pública FALINTIL-FDTL asesu katak Prezidente no Laureadu Nobel ba Pás, J. Ramos-Horta, ofisialmente simu Karta Kredensiál husi Sua Exelénsia Sr. Ralf Beste, Embaixadór Estraordináriu no Plenipotensiáriu foun Repúblika Federál Alemaña nian ba Repúblika Demokrátika Timor-Leste ho nune'e Serimónia kredensial ne’e hala’o iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato Aitarak laran Dili.

 

Ekipa Média F-FDTL

Sold.Boni Mendonça & Sold.Oliveira

FALINTIL-FDTL Asina Memorandum Of understanding Ho ICRC

Kuartel Jenerál, 26 Fevereiru 2025

Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste Tenente Jenerál Falur Rate Laek ohin asina Memorandum of Understanding (MoU) ho International Committee of the Red Cross (ICRC) iha kna’ar fatin Kuartel Jenerál, Fatuhada, Dili.

Iha intervista Xefe Estadu stadu Maior Jenerál F-FDTL Tenente Jenerál Falur Rate Laek hateten, asina akordu ida ne’e hanesan pasu importante ida entre Forsas Armadas ho Internationál Committee of The Red Cross (ICRC) halo kooperasaun ho Forsas Armadas atu halo preparasaun bá  Militár sira iha treinamentu oioin hanesan direitus umanus.

“Normalmente Militár sira kuandu halo asaun ruma iha terrenu ne’e sempre viola direitus umanus barak aleinde ne’e uluk iha funu libertasaun nasionál ita nia arma de combate maka direitus umanus, ne’ebé ohin iha ne’e ha’u ko’alia dehan katak relasaun  F-FFDTL  ho Cruz Vermelha Internasional ne’e la’os foin mak hahú, maibé hahú kedas iha tempu difisil nia laran, ne’ebé ida ne’e  hanesan pasu importante ida bá funu libertasaun nasionál, tamba sira fó apoiu umanitaria fó mós dadus kona-bá violasaun direitus umanus bá mundu tomak, ne’ebé siensibilizaun halo opiniaun públiku internasionál, mai realiza ita nia referendum iha tinan 2002”.

Iha fatin hanesan Head of Deputy-Regional Delegation Internasional Committee of the Red Cross (ICRC) Indonésia & Timor-Leste Johan Guillaume hateten, lori Crus Vermelha nia naran hakarak fó bemvindu bá ita hotu iha fatin ida ne’e, Crus Vermelha ho FALINTIL-FDTL servisu hamutuk iha tempu naruk ona oinsá ita foka liubá   hasa’e koñesimentu liliu bá semináriu ka worshop lei umanitáriu internasionál sira, no crus vermelha internasionál nia komitmentu atu halo parseru  no servisu hamutuk nafatin ho instituisaun F-FDTL liliu iha área ne’ebé mak temi ona hanesan lei umanitária internasionál sira.

“Ohin asina ne’e oinsá atu kontinua de’it extensaun servisu ne’ebé maka ita halo ona hamutuk ho F-FDTL, entaun nia objetivu maka oinsá atu hasa’e koñesimentu liu husi formasaun sira bá membru F-FDTL kona-bá lei umanitáriu internasionál iha tempu paz no konflitu nia laran”.

Média F-FDTL.

Kontaktu Ami

Ave. Nicolao Lobato, Fatuhada
Comoro, Dili, Timor-Leste

Tel: +670 78156312
Email: info@fdtl.mil.tl