NOTISIA

F-FDTL Partisipa Iha Ezersísiu Bhakti Kanyini Ausindo 2025 (EX BKA 25) Iha Indonésia

Indonésia, 20 Outubru 2025

 

FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) ne'ebé xefia husi Tenente Koronel Valério Valente Partisipa iha Ezersísiu BHAKTI KANYINI AUSINDO 25 iha Indonésia.

 

Ex BKA25 hanesan ezersísiu formasaun ida-ne'ebé lidera husi Defeza, Governu-Australianu tomak, hamutuk ho Asistensia Umanitariu no Asistensia Dezastre (HADR) hamutuk ho ajénsia jestaun emerjénsia Indonésia (TNI) no ajénsia jestaun emerjénsia sivíl (BNPB no BASARNAS).

 

Ajensia Austrália sira seluk hanesan Sentru Militár Sivil Austrália (ACMC), Departamentu Negosius Estranjeirus no Komersiu (DFAT) no Ekipa Resposta bá Asisténsia Dezastre Austrália (DART) sei partisipa iha Ex BKA25.

 

Forsa parseiru sira seluk hanesan Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) no Korpu Marinu EUA (MRF-SEA) mós hein katak sei atende hanesan partisipante ka observador sira.

Programa ezersísiu ida-ne'e detalladu liu sei fahe ba partisipante sira iha loron dezenvolvimentu.

Objetivu husi Ezersísiu ida ne'e maka

1. DEZENVOLVIMENTU kona-bá operasaun iha Indonésia no iha rejiaun Indo-Pasifiku tomak iha instalasaun HADR no iha preparasaun ba resposta ba krize;

2. DEZENVOLVIMENTU Interoperabilidade entre ADF, TNI, no ajénsia resposta emerjénsia Australia no Indonezia relasiona ho HADR, kapasidade komandu, kontrolu no koordenasaun;

3. TROKA abilidade, matéria espesializasaun no harii relasaun entre ADF no forsa TNI;

4. ASSIST Indonesia atu dezenvolve Prosedimentu Operasaun Padraun relasiona ho resposta hamutuk, HADR;

5. ENHANCE ADF nia reputasaun nu'udar organizasaun militár profisionál ba Indonezia no parseiru konvidadu sira seluk; no

6. Apoiu edukasaun bá tsunami no ameasa dezastre naturál sira seluk iha komunidade lokál sira iha provínsia Banten súl.

 

Media F-FDTL

Dircia Gama

F-FDTL Partisipa Iha Ezersísiu Marítimu ASEAN Iha Indonésia

Batam, 09-13 Dezembru 2025

 

FALINTIL Forsa Defesa Timor-Leste (F-FDTL) Partisipa iha Ezersísiu Marítimu ASEAN no Estadus Unidus Amerika nian (USMX) iha Batam Indonésia.

 

Komandu FALINTIL -Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Reprezenta husi Adido Defesa Timor Leste bá Indonésia Koronel Renilde Guterres Corte-Real e Silva ne'ebé akompanha husi Tenente Koronel (Grad) José Pinto no Sub Tenente Francisco da Silva Gaspar husi Komponente Naval F-FDTL. Ezersísiu Militár AUMX 2025 ne'e Realija iha Província Batam, Indonésia no Timor Leste hola parte iha Ezersísiu ne'e nu'udar Estado Membru ASEAN bá dala XI.

 

Ezersísiu ne’e ho objetivu atu hametin kooperasaun marítima, komfiansa no interoperabilidade iha rejiaun, no mós troka informasaun no resposta lalais bá insidente sira iha Tasi.

 

Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku, ka ASEAN, kompostu husi Indonésia, Malázia, Vietname, Filipina, Singapura, Tailándia, Brunei Darussalam, Laos, Myanmar, Kamboja, Timor-Leste, no Estadus Unidus (EUA), hatudu ninia kompromisu koletivu hodi rezolve dezafiu seguransa marítima ne’ebé kompleksu bá beibeik.

 

AUMX mós sai hanesan plataforma estratéjiku ida hodi Eleva interoperabilidade no hametin komfiaca entre nasaun sira iha rejiaun ne'ebé reflete vizaun ida kona-bá importánsia husi marítima ida ne'ebé seguru, estável no prósperu.

 

Aleinde ró funu nian, Kamboja, Laos, Tailándia, no Timor-Leste mós partisipa hodi haruka Augmented Staff bá ezersísiu marítima ne’e.

 

Ezersísiu ida-ne'e dezeña atu promove fahe informasaun multilaterál iha tempu-reál no resposta bá insidente sira iha domíniu marítimu, tuir lei internasionál ne'ebé aplikavel, inklui prinsípiu liberdade navegasaun nian.

 

Media F-FDTL

Tenente Koronel Grad José Pinto

F-FDTL Realija Retiru Jerasionál Prepara Lider Bá Futuru Iha Komponente Terrestre Baucau

Baucau, 15 Abril 2025

FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) realija retiru jerasionál ho objetivu atu prepara líder jerasaun foun bá futuru, atividade retiru ne’e realija iha Komponente Forsa Terestrre, Baucau.

Iha intervista Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Tenente Jenerál Falur Rate Laek hateten, istórikamente instituisaun F-FDTL hambrik iha ukun aan ne’e maioria iha lider ne’ebé ho esperiensia luta iha ailaran, nune'e futuru persija líder ne’ebé iha nasionalismo atu bele konsolida inklui tenke líder ida forte no demokrátiku.

Tenente Jenerál mós esplika liutan katak, hau esperansa no hau komfia sira, tamba sira hetan ona formasuaun akadémiku iha rai laran no rai liur, inklui mós iha Institutu Defeza Nasionál (IDN) ne’e persija aktualija no konsolida jerasaun foun, hafoun hametin sira nia kultura edukasaun, kultura formasaun ne’ebé iha no konsiénsia nu’udar Timor oan, ne’ebé konsolida sira atu sai lideransa ne'ebé diak, lideransa ne’ebé forte, no lideransa ne’ebé vijidu demokrátiku, vijidu bá futuru hodi komanda, hanesan ohin ita nia oradór sira koalia valor no prisinpiu lubuk ida mak ohin koalia tiha ona, ida ne’e sai hanesan sikuensia bá komandu, iha instituisaun FALINTIL-FDTL ne’e nia karakter lideransa ne’e antes indenpendénsia, lideransa mai ona husi ailaran, maibé depois indenpendénsia mai oin ne’e, lideransa agora bá oin ne’e atu halo transformasaun preparasaun bá jerasionál iha futuru.

Partisipa iha atividade referida jerasionál ne’e mak hanesan Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Tenente Jenerál Falur Rate Laek, Xefe Estadu Maior F-FDTL Brigadeiru Jenerál José da Costa Soares ‘TRIX’ Komodoro Higino das Neves, Komandante Komponente no Unidade inklui Ofisiais Superior sira.

Entretantu oradór bá atividade referida jerasionál ne’e, mai husi Ministro Defeza Contra Almirante Donaciano Costa Gomes, Ph.D, Tenente Jenerál (Ref) Lere Anan Timur, Jurista Avelino Coelho, Eis Ministru Defeza José Agostinho Siqueira ‘SOMOXO’ no Major Jenerál João Miranda ‘Aluc Descartes’ no partisipa husi membru FALINTIL-FDTL husi ofisiais Superior sira.

 

Ekipa Media F-FDTL

 

F-FDTL Sai Uma Nain Enkontru Programa INAMOR Bá Dala-10 Ho Delegasaun TNI-AD

JL Word Metiaut, 23 Fevereiru 2026

 

Komandu FALINTIL-Forsa Defesa Timor-Leste(F-FDTL) sai uma nain bá enkontru AWG INAMOR bá dala-10 ho delegasaun Tentara Nasionál Indonésia Angkatan Darat (TNI-AD) iha hotel JL Word Metiaut Dil.

 

Iha enkontru ne'e abertura husi Komandante Komponente Terrestre Koronel Domingos da Costa Soares "Dobu" nomós Adjuntu Asistente Asunto Intelejénsia Xefe Estadu Maiór TNI-AD Brigadeiru Jenerál Valian Wicaksono.

 

Objetivu husi enkontru ho Tentara Nasionál Indonésia Angkatan Darat (TNI-AD) ho Forsa Defesa de Timor-Leste (F-FDTL) hanesan kada tinan ida dala ida husi programa INAMOR ne'e atu Hametin konfiansá entre FALINTIL-FDTL no TNI AD, mantein estabilidade no seguransa iha fronteira, treinamentu konjuntu, kapasitasaun no troka informasaun, prevene konflitu, no promove paz entre pais rua.

 

"Envolvimentu ohin nian subliña ita-nia kompromisu hamutuk atu hametin ita-nia amizade no avansa kooperasaun defeza bilaterál ne'ebé signifikativu,F-FDTL apresia tebes bá apoiu dedikasaun ne’ebé kontinua husi TNI-AD hodi fornese oportunidade formasaun oin-oin bá membru F-FDTL sira partikularmente, membru Komponente Terrestre, Inisiativa sira-ne'e hatudu ona ami nia determinasaun fahe atu hametin relasaun bilaterál sira, hasa'e interoperabilidade, no promove komprensaun mútua entre ami nia membru militár sira"hateten Komandante Komponente Terrestre Koronel Dobu.

 

Iha Sorin seluk Adjuntu Asistente Intelejensia Xefe Estadu Maiór TNI-AD Brigadeiru Jenerál Valian Wicaksono, hateten forsa ezersitu rua ne'e hatudu bebeik konfiansá, respeitu no kompromisu hodi hari'i parseiru no solidariedade metin liu tán entre TNI-AD no FALINTIL-FDTL iha aktividade oin-oin inklui mós formasaun konjunta koperasaun, edukasional no seluk tan.

 

"Liu husi fórum ida-ne'e, ezérsitu rua ne'e hatudu beibeik konfiansá, respeitu no kompromisu bá malu hodi hari'i parseria no solidariedade ne'ebé metin liután, Amizade kleur entre Tentara Indonézia ho FALINTIL-FDTL reflete Iha atividade oin-oin, inklui interkámbiu profisionál sira, formasaun konjunta, kooperasaun edukasionál no formasaun nian, koordenasaun intelijénsia nian, no konversa sira ho funsionáriu sira, ne'ebé hotu-hotu kontribui ona ho konsistente bá hasa'e preparasaun no estabilidade rejionál" hateten Adjuntu Asistente Intelejénsia Xefe Estadu Maiór TNI Brigadeiru Jenéral Valian Wicaksono,iha JL Word Metiaut Dili.

 

Brigadeiru Jenerál ne'e reafirma tan katak programa AWR INAMOR bá dala-10 kontinua sai hanesan marka signifikativu ida no hametin koordenasaun no mos dezenvolve inisiativa foun kooperasaun iha futuru komprimisu ba paz estabilidade no seguransa rejional.

 

"Ha'u fiar katak AWG INAMOR bá dala-10 ida-ne'e sei sai hanesan marku signifikativu ida iha ami nia esforsu sira atu hametin koordenasaun, dezenvolve inisiativa foun sira bá kooperasaun iha futuru, no kontinua ami nia kompromisu fahe ba pás, estabilidade no seguransa rejionál Ha’u fiar katak liu husi enkontru ne’e, ita sei bele halo revizaun ba ita-nia realizasaun sira, troka hanoin, no dezenvolve programa foun ne’ebé sei lori benefísiu ba malu ba forsa Exercito rua ne'e iha Futuru".haktuir Delegasaun TNI-AD ne'e.

 

Partisipa iha Enkontru bá programa INAMOR bá dala-10 ne'e hanesan Komandante Komponente Terrestre Koronel Dobu, akompaña husi Adidu defeza TL bá Indonésia Koronel Renilde Guterres Cortereal Silva no Ofisiais Superiores F-FDTL no mós Delgasaun husi TNI-AD ne'ebé lidera husi Brigadeiru Jenéral Valian Wicaksono ho ekipa hetan mós akompaña husi Adidu Defeza Indonesia iha Timor-Leste Koronel Hengky Sweeto Parsaoran.

 

Ekipa Média F-FDTL

Bonifaçio Mendonça

F-FDTL Simu Apoiu Botas Rihun Ida Husi Forsa Armada Austrália

Dili Metinaro, 23 Janeiru 2025.

FALINTIL-Forsa defeza Timor-Leste, liu husi Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL, Tenente Jenerál Domingos Raúl "FALUR RATE LAEK" ho estrutura simu botas rihun ida husi Forsa Austrália.

"Ohin ita mai iha ne’e, asiste momentu istóriku dala ida tan hodi apoiu ne’ebé forsa Austrália entrega mai ita, botas sira ne’e serve duni ba membru F-FDTL atu uza no apoiu ida ne’e iha signifikadu boot entre Forsa Timor-Leste ho Forsa Australia hodi hametin liután relasaun entre nasaun rua".

Durante dezemvolvimentu Forsa Defeza hahú husi Aileu mai Metinaro to’o ohin loron sira sempre akompaña ita-nia dezenvolvimentu Forsa nian Austrália nu’udar parseiru estratéjiku ida ba Timor-Leste tán ne’e husu Austrália kontinua apoiu F-FDTL nune’e ita mós la haluha ba governu Austrália nia apoiu sira, Alienede ne’e ita mós la haluha nasaun parseiru sira seluk hanesan Japaun, Portugal no Korea ne’ebé mak durante apoiu makas F-FDTL iha treinamentu hodi dezenvolve F-FDTL sai Forsa ne’ebé profisionál, hakotu CEMGFA.

Iha sikun seluk, Adidu Defeza Austrália Kapitaun Mar e Gerra Matthew Richardson, hateten, ondra boot ba nia reprezenta Governu Austrália hodi entrega Botas ba Forsa Armada Timor-Leste.

"Ohin ita mai iha Sentru Instrusaun Metinaro hodi entrega apoia ne’ebé Forsa Armada Austrália fó ba FFDTL, botas ne’ebé apoiu ne’e ho kualidade di’ak tebes ne’ebé Forsa Austrália mane no feto uza ba servisu no ezersiaiu”.

Australia kompromete sei apoia nafatin Timor-Leste iha kualker setór liuliu ba Forsa Armada Timor-Leste nian atu bele dezenvolve di’ak liu tán, hatoku nia.

Média F-FDTL

Kontaktu Ami

Ave. Nicolao Lobato, Fatuhada
Comoro, Dili, Timor-Leste

Tel: +670 78156312
Email: info@fdtl.mil.tl