NOTISIA

Komandu F-FDTL Entrega Uma Dignu Bá Sra. Maria Pereira Iha Munisípiu Aileu

Aileu, 01 Fevereiru 2026

 

Komandu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) ofisialmente halo ona inagurasaun bá uma ho kondisaun dignu ne'ebé konstrui husi ekipa unidade engenharia F-FDTL nian hodi oferese bá iha inan faluk Maria Pereira iha Aldeia Kota-Bauru, Suku Seloi Malere, Postu Administrativu Aileu Munisipiu Aileu.

 

Nia dehan,Komando FALINTIL -Forsa Defesa Timor-Leste (F-FDTL)konstrui uma ba inan Faluk Maria ne'e, parte ida husi planu no programa konstrusaun uma bá família vulnerável inisia iha ámbitu komemorasaun aniversáriu loron FALINTIL bá dala 50, Maibe, tanba limitasaun tempu no kondisaun teknika sira, entrega uma sira nee adia fali atu halao iha ámbitu aniversáriu transformasaun FALINTIL bá F-FDTL.

 

Entertantu Projeto pilotu nee envolve uma lima deit, no Munisípiu rua, Baucau no Aileu, mak sei inaugura uluk hanesan parte husi programa solidariedade sosial.Tanba ne'e F-FDTL hatudu laran diak, entrega uma Dignu bá inan Faluk Maria ne’ebé moris vulneravel.Tanba nee, komemorasaun tinan 25 transformasaun FALINTIL la'os deit atu lembra istória luta libertasaun, maibé mós hatudu mudansa hosi forsa rezisténsia bá instituisaun profesional ne'ebé servisu ba povu.

 

Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada (XEMGFA), Tenente Jenerál Domingos Raúl “Falur Rate Laek” ne'ebé Reprezenta husi Koronel Alberto dos Santos dehan, entrega uma dignu bá família vulnerável iha Suku Malere, Munisípiu Aileu, hatudu katak, F-FDTL kontinua komprometidu atu fó kontribuisaun real bá dezenvolvimentu sosial no hadia kondisaun moris komunidade sira.

 

Nia deklara, Inisiativa ne'e, reforsa relasaun entre forsa defeza no povu, ho base iha solidariedade, responsabilidade no humanidade. Entrega uma ne'e hanesan mós parte hosi programa solidariedade sosial F-FDTL atu ajuda família sira ne'ebé presiza liu.

 

Inisiativa nee mós reflete espiritu transformasaun FALINTIL bá dala 25 hosi forsa luta ba instituisaun defende nasaun no servisu bá povu.

“Ohin, iha Baucau no Aileu, ita inaugura la'os deit infraestrutura fizika, ita inaugura marku dignidade umana nian. "Uma bá Esperansa" enkarna vizaun Forsas Armadas modernu ne'ebé komprende katak Defeza Nasionál labele haketak husi Seguransa Umana,"hatete Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsas Armadas (XEMGFA), Tenente Jenerál Domingos Raúl “Falur Rate Laek” ne'ebé reprezenta husi Koronel Alberto dos Santos bá jornalista sira iha âmbitu entrega uma dignu bá Inan Maria, iha Aldeia Kota-Bauro, Munisípiu Aileu.

 

Nia informa, obra sira ne'e harii ho kosar no kompetensia teknika husi militár sira no materializa ho apoiu indispensavel husi Ministériu Defeza, hatudu katak, farda kamufladu mak símbolu protesaun no refújiu ba sira neebe vulnerável.

 

“Ida ne'e mak Koperasaun Sivil-Militár nia exelénsia, halibur disiplina no kapasidade lojistika Forsas Armadas nian bá nesesidade loloos populasaun nian, hametin lasu ne'ebé labele kotu entre Populasaun no ninia instituisaun Defeza. Bá pesoal militár sira hotu ne'ebé hala'o serbisu ida ne'e ita-bo'ot sira nia esforsu harii uma no hametin konfiansá bá instituisaun. Ita sei kontinua servisu ho rigór no umanizmu, hodi garante katak, iha ita-nia protesaun, laiha ema ida maka ita husik hela ba kotuk”, nia koalia.

 

Iha fatin hanesan, Prezidente Autoridade Munisipiu Aileu Sr.João Bosco dos Santos fundamenta tan katak, uma ne'ebé konstrui husi F-FDTL hanesan parte ida mós kontribui ajuda Governu lokal, maske ho sira nia orsamentu naton no sira nia difikuldade barak, mais sira bele poupa osan sira neebe konstrui hare hare buat neebe mak Governu infrenta.

 

Nia mós agradese bá F-FDTL bele tulun ona Governu lokal, tanba harii uma bá ema vulneravel tuir lolos governu lokal nia kompotensia, maibé kabe mós bá orsamentu ne'ebé minimu, maibé parte F-FDTL tulun ona bele oferese uma ida ne'ebé Inan faluk Maria Pereira.

 

“Ita hare uma ne'e tama ho kualidade diak tebes ho orsamentu konstrusaun $15 ne'e diak tebes. Ita sei hamutuk karik bá oin se bele halo tan iha tinan sira tuir mai. Ohin hau tama bá hare uma ne'e karik bele mós aumenta tan kama oan ruma, tanba uma diak tiha ona, maibé kama laiha, ida ne'e hanesan proposta ida”, nia dehan.

 

Nunee mos, Xefe Suku Seloi Malere Antonio dos Santos Loco rekonese duni katak, durante ne'e inan faluk Maria hela iha uma ida ne'ebé harii desde 1999 ho kondisaun ne’ebé ladiak uma ne'ebé kanek aat no ai rin mós lahuk hotu kedas.

 

“Hau kontente tanba uma ne'e mós halo hotu ona, uma ne'e durante halo fulan haat bá leten. Hau kontente hare uma kondisaun ne'e sira F-FDTL oferese ho kondisaun di’ak tebes,"nia deklara.

Núnee mós, Maria Pereira nain bá uma ne'e mós konta katak, antes ne'e ninia kondisaun uma ne'ebé kondisaun aat tebes, maibé nia ho nia beiaon nain ida nafatin hela, maske udan been tama, maibé nafatin hela, tanba laiha altenativu uma seluk, para nia ho nia beiaon hodi hela.

 

“Uma uluk ne'e taka ho kalen, maibé airin mak lahuk hela, hau atu bá tesi ai mós ladiak, hau atu halo fali mos ladiak ne'ebé hau tur hare deit, maibé agradese forsa sira mak mai no uma mós mai ona, hau kontente los. Uma uluk ne'e udan tun bokon hotu, hau mak taka bá taka mai mós ladiak nafatin. Hau kontente ho uma ida ne'e bá oin la hela iha bokon laran ona”, nia haktuir.

 

“Ami nain rua deit mak hela, hau nia laen mate tiha tinan barak nia laran, hau ho hau nia beioan, hau nia oan ida deit oan feto ida, mais la besik hau ida, hau ho hau nia oan deit. Rai bá halo uma agora nee rai privado, uma nee uluk aat nee komesa desde 1999 la troka deit. Hau mesak deit atu halo saida hau bila aan hela”, nia konta.

 

Media F-FDTL

2 Sargento Carceres & Leoneto de Jesus

Komandu F-FDTL Entrega Uma Dignu Bá Sra. Olinda Monteiro Lopes Iha Trilolo

Baucau, 01 Fevereiru 2026

 

Komandu FALINTIL- Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) entrega uma dignu bá família Venevesiariu Sra. Olinda Monteiro Lopes iha suku Tirilolo, Aldeia Betumutu Postu Administrativu Baukau Vila, Munisípiu Baukau.

 

Uma dignu ne'e konstrui husi Kompanhia Engenharia F-FDTL iha fulan- Agustu 2025 no termina iha Janeiru 2026.

 

Uma dignu ne'ebé Komandu F-FDTL konstrui bá Sra. Olinda Monteiro ne'e ho medida 9 vezes 10 ne'ebé kompostu husi kuartu tolu, dapur ida, no haris fatin ida.

 

Reprezentante Xefe Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) ne'ebé Reprejenta husi Kapitaun Gaspar da Silva, maka lê diskursu husi S.E. Tenente Jenerál Falur Rate Laek nian ohin, iha Baukau no Aileu, ita inaugura la'ós de'it infraestrutura fizika ita inagura marka dignidade umana nian. "Uma ba Esperansa" enkárna visaun Forsa Armada modernu ne'ebé kompriende katak Defeza Nasionál labele haketak husi seguransa Umana.

 

Nia dehan, misaun primária F-FDTL nian, defeza intranjizente bá soberania nian. Komplementá iha átu ida ne'e ho vokasaun bá servisu publika iha tempu pás

"Obra sira ne'e, neʼebé hari ho kosar no kompeténsia téknika husi ita-nia Militár sira no materializa ho apoiu indispensável husi Ministériu Defeza, hatudu katak farda kamufladu maka simbolu protesaun no refújiu bá sira neʼebé vulnerável", haktuir Kapitaun Gaspar bainhira le Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada Tenente Jenerál Domingos Raúl Falur Rate Laek nia diskursu iha âmbitu serimónia entrega uma dignu bá família Olinda Monteiro iha Tirilolo Baukau.

 

Nia dehan, konstrusaun uma esperansa bá família vuneravél ne'ebé konstrui husi Forsa Defeza Timor-Leste atu fó onra no atualiza iha ne'e valor sagradu sira FALINTIL nian.

 

"Sé uluk ita-nia misaun mak atu liberta rai-doben liu husi kilat, ohin loron ita-nia misaun mos atu liberta ita-nia maluk sidadaun sira husi solidariedade no enjeneria militar. Konteksu muda ona, maibé prinsipiu "Servi Povu" sai nafatin ita nia bússola morál", nia afirma.

 

Nia hatutan, konstrusaun uma esperansa bá família vuneravél Olinda Monteiro ida ne'e Kooperasaun Sivil-Militár nian.

"Halibur disipliña no kapasidade lojistika Forsas Armadas nian bá nesesidade loloos populasaun nian, hametin lasu neʼebé labele kotu entre populasaun no ninia instituisaun Defeza",nia afirma.

Xefe Estadu Maior Jenerál Forsas Armadas Tenente Jenerál Falur Rate Laek hateten, konstrusaun uma esperansa bá família vuneravél Olinda Monteiro iha Tirilolo ne'e atu hametin liu tán konfiansá povu bá Militár sira.

 

"Bá pesóal Militár sira hotu ne'ebé hala'o serbisu ida ne'e, ita bo'ot sira nia esforsu harii uma no hametin konfiansá bá instituisaun. Ita sei kontinua servisu ho rigór no umanizmu, hodi garante katak, iha ita-nia protesaun la iha ema ida maka ita husik hela bá kotuk", nia haktuir.

Iha fatin hanesan Xefe Suku Terilolo Sr. Elbino Freitas Belo, hateten, família Olinda Monteiro hetan uma esperansa tanba família ne'e priense duni kritériu.

 

" Sira ne'e priense duni atu hetan uma esperansa ida. La'ós sira kiak liu, maibé tuir ha'u haree família ida laiha kbiit duni atu halo uma bá sira. Tanba ne'e liuhusi levantamentu ne'e ami, ha'u rasik propoin sira-nia naran bá lista hodi asesu bá uma esperansa", nia dehan.

 

Autoridade lokál ne'e hateten, iha Suku Terilolo iha família hamutuk -10 presiza estadu nian tulun hodi halo uma dignu bá sira.

 

Enkuantu Benefisiu bá espera Olinda Monteiro hateten, nia parte hato'o obrigadu bá Governu, FALINTIL- Forsa Defeza Timor-Leste ne'ebé konstrui ona uma bá nia ho família atu hela.

 

" Ha'u sente kontente bá Forsas Armadas Timor-Leste nian ne'ebé konstuinoma ona uma bá ha'u, ohin entrega ona husi Governu atu ami família bele hela bá iha aban bainrua ida ne'e kontente no agradese tebes", nia hateten.

 

Nune'e mós Prezidente Autoridade Munisípiu Baukau Sra. Veneranda Lemos, agradese no apresia bá Forsas Armadas Timor -Leste liliu Kompania Engenharia sira tanba ho dedikasaun ne'ebé iha maske ho osan uituan maibé halo uma dignu ida bá família vuneravél ho kualidade tebtebes.

 

Partisipa iha serimónia entrega uma Dignu ne'e mak hanesan, Ministra Solidaridade Sosial no Inklusaun Verónica das Dores, Prezidente Autoridade Munisípiu Baukau Sra. Veneranda Lemos no Komandu F-FDTL reprejenta husi Kapitaun Gaspar da Silva, PNTL inklui autoridade Lokal tomak nomós komunidade hotu.

 

Entertantu iha ambitu selebrasaun loron transforamasaun FALINTIL bá F-FDTL ba dala-25 tinan ne'e Komandu F-FDTL sei realija serimónia parada Militár iha Munisípiu Aileu.

 

Media F-FDTL

Primeiro Sargento Garcia

KOMANDU F-FDTL FÓ PARABÉNS BÁ JOGADOR SIRA NE'EBÉ MAKA FILA HUSI AUSTRÁLIA

 
Kuartel Jenerál, 21 Outubru 2025
 
Komandu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) fó Parabéns bá Jogador Militár Feto no Mane ne'ebé sai manan nain bá terseru lugar ho skore 3-0.
 
Nia dehan, Jogu amizade entre Forsa Defeza Austrália ho FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) ne'e importante, iha jogu ne'e la'os deit atu buka manan no lakon, maibé importante liu maka jogador Militár sira nian transforma aan bá sai Belun ne'ebé diak no Forsa Armadas Austrália ho F-FDTL nia amizade ne'e diak liu tan.
 
"Bá Jogu Futebol ida ne'e Komandu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) Orgolhu tanba, Ita bo'ot sira jogu ne'ebé diak hatudu ita bo'ot sira nia talentu ne'ebé diak, garante iha ita nia Nasaun vizinu Austrália nian," hatete Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raul "Falur Rate Laek" ne'ebé Reprezentante husi Koronel Guido de Oliveira "Coitado" Nia esplika, jogu ida ne'e Komandu F-FDTL Orgolhu tanba Jogador Militár husi Feto no Mane konsege konkista bá terseiru Lugar.
 
"Durante imi jogu to'o iha Austrália ne'e la fasil, ita hatene katak, ita bo'ot sira nia didikasaun, Ita bo'ot sira nia disiplina, ita bo'ot sira nia komitmentu, no ita bo'ot sira nian treinu ne'ebé maka'as, hodi konkista sai vensedor bá terseiru lugar, ida ne'e esforsu ida ne'ebé ita bo'ot sira halo, tanba ida ne'e Komandu F-FDTL ohin hato'o parabéns bá ita bo'ot sira," nia deklara.
 
Iha biban ne'e Estadu Maior Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál Domingos Raul "Falur Rate Laek" ne'ebé Reprezentante husi Koronel Guido de Oliveira "Coitado" fó Parabéns bá Ekipa husi FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) xefia husi Tenente Koronel Abel da Costa Xavier "NIKI" ne'ebé lidera Militár sira hodi bá joga Futebol ida ne'e, nomós bá treinador sira ne'ebé esforsu fó trenu ne'ebé diak hodi hetan rejultadu diak.
 
"Espera iha futuru oin mai ita sei joga diak liu tan, tanba ne'e Komandu F-FDTL sei fó apresiasaun maka'as bá ita bo'ot sira, liu husi Komandante Komponente hotu-hotu ne'ebé Ita bo'ot sira konsentra hamutuk iha ne'e ami nia apresiasaun bo'ot bá ita bo'ot sira no husu bá ita bo'ot sira mantein nafatin trenu ne'ebé diak, atu melora ita bo'ot sira nia Jogu iha futuru oin mai," nia Informa.
 
Nia hatutan tinan oin sei iha jogu tanba ne'e husu bá Militár sira hodi trenu diak liu tan, hodi lori Instutisaun F-FDTL bá iha Mundu Internasional.
"Ida ne'e hanesan funu Ida, maibé iha mós kria Amizade entre Ita ho ita nia país sira seluk, dala ida tan parabéns bá ita bo'ot sira," nia koalia.
 
Iha fatin hanesan, Adido Defesa Austrália iha Timor -Leste (TL) Koronel Matthew Richardson Informa, Forsa Armadas Austrália ho Membru F-FDTL fahe esperensia iha parte jeografia nian, nomós fahe esperensia iha istória nian, nomós parte konesimentu balun, nee sei kontinua nafatin relasaun amizade ne'e bá iha futuru.
 
"Maibé importante liu maka ita fahe domin liu husi desportu, parte husi Militár F-FDTL, ida ne'e tenke Orgolhu bá imi nia tempu, tanba imi fahe imi nia espereisia ne'e iha semana rua laran,"nia deklara.
 
Nia hatutan,Jodador sira husi F-FDTL nian servisu maka'as, tanba ne'e jogu ne'e diak teb-tebes hodi hasoru ekipa mane iha Austrália ne'ebé 12, nomós iha ekipa feto nain 6."Maibé imi Liu husi dezafiu hira ne'e, too iha final, imi hatudu bá Militár Austrália nian, hanesan supreza bo'ot ida bá Militár Austrália, tanba Ita hatudu bá sira Ita nia talentu, ita finaliza ita nia terseiru lugar tantu feto no bá mane,"nia afirma.
 
Media F-FDTL
📷 Izidor Lopes

Komandu F-FDTL Hala’o Abertura Eventu Boxing Hodi Komemora Aniversario FALINTIL Ba Dala-50

Dili, 15 Agostu 2025

Reprezentante CEMGFA, Komandante Komponente Naval Comodoro Higino Das Neves halo Abertura ba Eventu Boxing Hodi selebra Aniversáriu Ezisténsia FALINTIL nian ba Dala-50.

Iha abertura ne’e reprezentante CEMFGA hateten “ohin ita hotu iha ne’e tamba selebra 50 Anos FALINTIL nia ezistensia no hau fiar ho eventu ida ne’e atu fo hanoin hikas ba ita nia Aswain sira ne’ebe mate, ne’e signifika ita nia hamutuk ne’e atu kria amizade pesoal liliu ba imi joventude sira no oinsa ita bo’ot sira bele hatudu ita bo’ot sira nia talentu iha Eventu sira hanesan ne’e, maibé labele kontinua halo problema iha liur tamba futuru rai ida ne’e nian iha ita boot sira nia kabas”.

Tuir Orario Eventu ne’e sei hala’o durante loron 5, hahú husi dia 15 agostu 2025 to’o dia 19 agostu 2025.

Partisipa iha Serimónia Abertura ne’e, Ministru Juventude Desporto Arte no Kultura, Reprezentante CEMGFA, Reprezentante Vise Primeiru Ministru, Reprezentante Ministru de Defeza, Reprezentante Ministru da Justisa, Reprezentante Komandante Jerál PNTL, Prezidente Olimpiku Nasionál TL, Prezidente Federasaun Boxista TL.

 

Ekipa Média F-FDTL

1' Sargento Garçia/Izidor Lopes

Komandu F-FDTL Hala’o Tratamentu Saúde Fahe Ekipamentus Didátku No Nesesidade Baziku Bá Komunidade Sira Iha Ura Hou

Ermera, 11 Fevereiru 2026

 

Komandu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) liu husi Gabinete Apoiu Sosial F-FDTL no Dirasaun Saúde Militár hala’o atividade Sivil Militár iha Suku Ura Hou Postu Administrativu Hatulia B Munisípiu Ermera.

 

Atividade ne’e mak hanesan fahe sasan nesesidade basika bá Komunidade sira iha Suku Ura Hou fahe ekimentus didátiku bá Eskola EBF Dato Soko Ura Hou nomós husi Dirasaun Saúde Militár nian halo tratamentu Saúde bá komunidade sira.

 

Iha diskursu Xefe Gabinete Vise Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL Koronel Guido de Oliverira hateten, hau mai hanesan reprejentante ita nia Jenerál no ita nia Jenerál hamenu katak CIMIC ne’e la’os deit primeiru no ultimo maibé sei iha kontinuasaun nafatin, hanesan ohin ita nia Xefe Suku nia prekupasaun hanesan mós Administrador Postu nia prekupasaun ami sei kontinua hatutan halerik ne’ebé mosu iha Suku Urahou, nomós halerik ne’ebé husi fileira ita nia funu nain sira ami sei aprejenta bá Ministériu kompotente liu husi ami nia instituisaun F-FDTL, ami labele fó kedas resposta iha momentu ida ne’e, maibé ami sei kontinua hato’o halerik ne’ebé ita bo’ot sira infrenta, sentimentu ida ne’e sentimentu ita hotu nian porque ita iha fileira bá ukun aan ninian.

 

Entretantu atividade ida CIMIC ne’e la’os remata iha ne’e deit, maibé sei kontinua nafatin iha futuru, la’os halo iha Urahou deit maibé kuaze maioria iha teritoria Timor laran tomak.

 

Media F-FDTL

Leoneto de Jesus

Kontaktu Ami

Ave. Nicolao Lobato, Fatuhada
Comoro, Dili, Timor-Leste

Tel: +670 78156312
Email: info@fdtl.mil.tl